Θεοδωρος Ι.Μπαβεας
Ο παγκόσμιος οργανισμός υγείας θέλει μέσα από την αγωγή υγείας ,τα άτομα να υιοθετούν και να στηρίζουν στην ζωή τους υγιεινά πρότυπα ζωής ,και να χρησιμοποιούν με προσοχή τις υπηρεσίες υγείας που τους παρέχει η πολιτεία. Θέλει τα άτομα να παίρνουν αποφάσεις σε ατομικό και κοινωνικό επίπεδο ώστε να βελτιώνουν το επίπεδο της υγείας τους . Η φιλοσοφία της αγωγής υγείας είναι να αναπτύξει το κοινωνικό σύνολο , ένα αίσθημα ευθύνης και σεβασμού για την ατομική υγεία, και την υγεία της κοινότητας . Το περιεχόμενο και οι στόχοι καθορίζονται με βάσει τις ανάγκες και τις άλλες συνθήκες που διαμορφώνουν το βιοτικό επίπεδο του ατόμου, ανάλογα με το φύλλο , την ηλικία , τη μόρφωση τις συνθήκες διαβίωσης , τις κλιματολογικές συνθήκες, την νοσηρότητα και τον εργασιακό χώρο .
Επομένως η εφαρμογή προγράμματος στον πληθυσμό εξαρτάται από αυτούς τους παράγοντες. Στις αγροτικές περιοχές εφαρμόζονται ειδικά προγράμματα , από εκείνα των αστικών και βιομηχανικών περιοχών ,όπου υπάρχουν νοσήματα ρύπανσης και νοσήματα φθοράς ,προερχόμενα από τον σύγχρονο τρόπο ζωής .Ακόμη μπορεί ο προσανατολισμός της αγωγής υγείας να αφορά τον οικογενειακό προγραμματισμό , την διαμόρφωση σωστής διατροφής, την πρόληψη των ατυχημάτων, την υγιεινή του στόματος , την σεξουαλική διαπαιδαγώγηση, την προστασία του περιβάλλοντος . την ομαλή ψυχοσωματική ανάπτυξη των παιδιών κ.α. Σημαντικός και καθοριστικός παράγων για την αποτελεσματικότητα των προγραμμάτων αγωγής υγείας είναι η αλλαγή της συμπεριφοράς του ατόμου. Αυτό όμως είναι δύσκολο γιατί χρειάζονται συντονισμένες και συστηματικές προσπάθειες για πολλές αλλαγές που έχουν σχέση με γενικούς παράγοντες που επηρεάζουν την προσωπικότητα του ατόμου, όπως είναι οι ψυχολογικοί , οι οικονομικοί ,οι κοινωνικοί, περιβαλλοντολογικοί, τεχνολογικοί , μορφωτικοί, που αλληλεξαρτώνται και δημιουργούν την κοινωνική και προσωπική ολοκλήρωση του ατόμου.
Είναι γνωστό ότι η αγωγή υγείας δεν ενδιαφέρεται μόνο για την μετάδοση γνώσεων από τους αρμόδιους φορείς στο κοινό, αλλά αποβλέπει στην διαμόρφωση θέσεων και στην αλλαγή της συμπεριφοράς του ατόμου , με σκοπό την ενεργώ συμμετοχή των ατόμων στα διάφορα προγράμματα υγείας, άρα χρειάζεται γνώση και δράση από τον πληθυσμό.
Αυτοί που ασχολούνται με την υγεία έχουν πια συνειδητοποίηση, ότι παρά την τεραστία ανάπτυξη της θεραπευτικής ιατρικής την δημιουργία διαφόρων συστημάτων υγείας , την ερευνά, και την εκρηκτική αύξηση των δαπανών για την υγεία , μεγάλα σύγχρονα ιατρικά προβλήματα δύσκολα αντιμετωπίζονται, διότι η μελέτη και η έρευνα απέδειξε πως πολλά από τα συχνότερα νοσήματα στις ανεπτυγμένες χώρες όπως τα καρδιαγγειακά και τα νεοπλάσματα είναι αποτελέσματα της μακροχρόνιας επίδρασης εξωγενών βλαπτικών παραγόντων που θα μπορούσαμε να τα αποφύγουμε όταν μάθουμε να έχουμε κατάλληλη συμπεριφορά και υγιεινή διαβίωση.
Σήμερα η αγωγή υγείας αποτελεί τον θεμέλιο λίθο της προληπτικής ιατρικής, και επομένως κατέχει σημαντική θέση στην πρωτογενή και την δευτερογενή πρόληψη ( προγράμματα πρόληψης καρκίνος του μαστού ,μήτρας προστάτη , εντέρου κ.α) που μαζί με την θεραπευτική, και νοσοκομειακή ιατρική προστατεύουν την υγεία των ατόμων. Γίνεται πλέον αποδεκτό από τους επιστήμονες ότι η αγωγή υγείας, και μέσα από αυτή η προληπτική ιατρική επηρεάζει περισσότερο τους δείκτες θνησιμότητας από την θεραπευτική ιατρική, που έχει σχέση μόνο με την κλασική ιατρική παιδεία , ενώ επιστημονικά η προληπτική ιατρική δεν βασίζεται μόνο στην κλασική ιατρική αλλά συνεργάζεται στενά με άλλους κλάδους της επιστήμη όπως την βιολογία ,την νοσηλευτική , την χημεία την φαρμακευτική ,την κοινωνιολογία , την στατιστική ,την νομική κ,α. Η ανάπτυξη της πληροφορικής και των μέσων επικοινωνίας συνέβαλαν σημαντικά στην προαγωγή της υγείας, σε μεγάλες πληθυσμιακές ομάδες, από εξειδικευμένους επιστήμονες , γιατί χρειάζεται σωστή ενημέρωση βάσει προγραμμάτων και επιστημονικών δεδομένων, χωρίς να υποβαθμίζεται η ιατρική επιστήμη , ή να δημιουργείται υπερβολή και πανικός ,από την παραπληροφόρηση.
Σημαντικό στοιχείο για την αγωγή υγείας είναι η επιλογή του τρόπου επικοινωνίας με το κοινωνικό σύνολο, διότι πρέπει να επιλεγεί μέθοδος, που όπως αναφέραμε, θα δώσει γνώση, και θα διεγείρει την συμμετοχή και την δράση του ατόμου , στα σπουδαία προγράμματα πρόληψης , γιατί πια οι διαλέξεις δεν είναι δυνατόν να πείσουν και σε μεγάλο βαθμό να αλλάξουν συνήθειες και συμπεριφορές των ατόμων.
Η αλλαγή της συμπεριφοράς στην ζωή των ατόμων είναι ο πιο δύσκολος στόχος της αγωγής υγείας διότι χρειάζεται να ανατραπούν εμπεδωμένες απόψεις και συνήθειες , και να αντικατασταθούν με άλλες λιγότερο ευχάριστες. Βλέπουμε πολλά άτομα να εμμένουν σε μια βλαβερή συνήθεια παρόλο ότι γνωρίζουν για τις αρνητικές συνέπειες που έχουν για την υγεία τους .
Η δυσκολία στην αγωγή υγείας ,είναι ότι πρέπει να σέβεται τις ελεύθερες επιλογές κάθε ατόμου ,και όχι να της επιβάλλει ,χρειάζεται μακροχρόνια προσπάθεια και συναίνεση από τα άτομα .Η μεθοδολογία και επικοινωνία με το κοινό είναι πολύπλοκη και περιλαμβάνει 1- Διαλέξεις 2-Ατομικη διδασκαλία 3- Μέσα μαζικής επικοινωνίας 4- Οπτικό-ακουστικά μέσα 5-Εκπαιδευτικη τηλεόραση 6- προγραμματισμένη εκμάθηση. Η επιλογή της μεθοδολογίας εξαρτάται από τον εκπαιδευτή, ανάλογα με την σύσταση της κοινωνικής ομάδας.